De relatie tussen dyslexie en ADHD

ADHD en dyslexie

Terwijl ADHD bij kinderen tegenwoordig al heel snel wordt herkend, is dat niet altijd het geval geweest. Had je dertig of veertig jaar geleden ADHD, dan was je gewoon een moeilijk kind. Pas de laatste twintig jaar is hier een duidelijke omslag in gekomen. Zo zijn er niet alleen meer en betere medicijnen voorhanden om de symptomen te bestrijden, er is ook veel meer begeleiding mogelijk. Een kind met ADHD kan op die manier, binnen zijn of haar mogelijkheden, goed mee komen op school. Toch zijn we er nog niet.

ADHD en leerstoornissen

ADHD is vervelend, maar het staat vaak niet op zichzelf. Bij zo’n 50% – 60% van de ADHD’ers is ook sprake van een leerstoornis. Zo komt dyslexie, of populair gezegd woordblindheid, vaak voor. Het is een leerstoornis waardoor het lastig is voor degene die het heeft om woorden duidelijk van elkaar te onderscheiden. Geschat wordt dat ruim acht tot zeventien procent van de bevolking lijdt aan dyslexie.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is dyslexie niet eenvoudig te definiëren. Zo zal het bij persoon A betekenen dat hij of zij van achter naar voren leest, terwijl persoon B de woorden niet volledig kan lezen. In medische termen komt het erop neer dat dyslectici moeite hebben met het fonemisch bewustzijn: het herkennen en afbreken van de klanken van letters. Het segmenteren van woorden komt ook vaak voor bij deze aandoening. Dat een dergelijke aandoening flinke problemen kan geven in het dagelijks leven is dan ook een understatement.

Niet alleen lezen is moeilijk

Bij dyslexie gaat het vaak niet alleen om het goed lezen, maar ook het leren. Zo is het leren van het alfabet een zeer complexe uitdaging. Opvallend genoeg beschikken dyslectici wel over ruime verbale vaardigheden. Zo is de woordenschat vaak bijzonder goed ontwikkeld, net als verbaal begrip, dit in tegenstelling tot het lezen. De stelling dat goede sprekers vaak ook goede lezers zijn gaat voor deze groep dus niet op. Andere uitdagingen zijn onder meer spelling, cursief schrijven, vreemde talen en alle informatie die afhankelijk is van het geheugen zoals telefoonnummers onthouden.

ADHD en dyslexie

ADHD & dyslexie

Uit onderzoek blijkt nu dat ADHD-symptomen worden verergerd door dyslexie en vice versa. Zowel ADHD als dyslexie hebben verschillende gemeenschappelijke symptomen, zoals het snel kunnen verwerken van informatie, geheugenproblemen en een minder goed ontwikkelde motoriek. Voor een ouder of professional is het verschil tussen ADHD en dyslexie dus niet direct te herkennen.

Terwijl ADHD-symptomen al vaak vanaf de eerste schooldag herkenbaar zijnj, geldt dit voor dyslexie niet altijd. Meestal valt het pas op als een kind gaat leren lezen en schrijven. Ouders die daarentegen al in een vroeg stadium menen dat er iets anders aan de hand is, krijgen vaak te horen dat elk kind weer anders is. Met andere woorden ‘het valt wel mee’, tot juist het tegendeel wordt bewezen.

Dyslexie en succes gaan hand in hand

Ouders zijn soms (terecht) bang dat hun kind het label ‘dyslectisch opgeplakt krijgt. Ze willen niet dat hun kind zich anders voelt, maar dyslectische kinderen voelen zich nu eenmaal wel anders, omdat ze dat gewoon zijn. Het is echter veel belangrijker om te voorkomen dit het ‘anders’ zijn leidt tot een gevoel van minderwaardigheid. Studies tonen juist aan dat het zelfbeeld van kinderen die de diagnose ‘dyslexie’ hebben, juist door het benoemen positief wordt beïnvloed. Overigens is dyslexie geen beperking of tekortkoming: ruim 35% van de ondernemers is dyslectisch! Het toont dus aan dat dyslexie en succesvol zijn zeker hand in hand kunnen gaan.

Het onoplettende type: ADHD of leerstoornis

ADHD of leerstoornis

Problemen met het plannen, organiseren en de concentratie wijzen vaak op het onoplettende type van ADHD. Het wil echter niet zeggen dat dergelijke symptomen daadwerkelijk op ADHD duiden. Er kan namelijk ook sprake zijn van iets heel anders, namelijk leerstoornissen. Deze kunnen zeker bij kinderen makkelijk over het hoofd worden gezien. Vaak zijn de verschillen zo subtiel dat je zonder voldoende kennis ADHD of een leerstoornis van elkaar  kunt onderscheiden.

ADHD of leerstoornis

Een kind of volwassene met ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)  kan worden gediagnosticeerd met ADHD. Zoals bekend kunnen we de drie meest voorkomende soorten onderscheiden:

  • ADHD – Het gecombineerde type betekent dat het kind of de volwassenen hyperactief, onoplettend en impulsief is
  • ADHD – Het hyperactief-impulsief type betekent dat men hyperactief en impulsief is. De onoplettendheid ontbreekt hier.
  • ADHD – Het onoplettende type betekent dat men alleen onoplettend is.

Het is niet moeilijk om te begrijpen welk gedrag gepaard gaat met hyperactiviteit of impulsiviteit. Onoplettendheid is echter een heel ander verhaal. Want wanneer spreek je nu over onoplettendheid en wanneer juist niet?

ADHD: het onoplettend type

De richtlijnen die worden vermeld in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-V vereisen dat de arts ten minste zes van de negen gedragingen identificeert. Dit is het handboek wat wordt gebruikt om vast te stellen of een kind of volwassene ADHD heeft.

Een van de negen genoemde gedragingen verwijst naar afleiding door externe stimuli (geluiden of visuele stimuli). Een andere verwijst naar de moeilijkheid om de aandacht vast te houden. De overige zeven beschrijven moeilijkheden die verband houden met de uitvoerende functie. Met andere woorden: het vermogen om een ​​taak te begrijpen, in te plannen en tijdig uit te voeren. Zo kan een kind of volwassene die problemen heeft met alleen een uitvoerende functie, voldoen aan de criteria om te worden geïdentificeerd als onoplettend.

ADHD of leerstoornis

Wanneer ADHD-medicatie niet werkt

Is er sprake van het onoplettende type ADHD, dan wil dit niet zeker dat het blijvend van aard is. In sommige gevallen kan medicatie de problemen aanzienlijk verminderen en is de impact minimaal of zelfs volledig afwezig. Dit is zeker niet altijd het geval. Met name organisatorische problemen en moeilijkheden met het managen van de beschikbare tijd zijn vaak hardnekkig. Zeker als het kinderen betreft kan bijscholing absoluut noodzakelijk zijn om een leerachterstand te voorkomen. In bepaalde gevallen kan ook de inzet van een gespecialiseerde ADHD-coach de problemen verlichten.

De genoemde problemen met organisatie en tijdsindeling kunnen een symptoom zijn van ADHD, maar kunnen net zo goed het gevolg zijn van leerstoornissen (LD). Een combinatie is daarnaast ook mogelijk.

De juiste behandeling

Voor de ouder van een kind met onoplettendheid, evenals voor een volwassene die hetzelfde probleem ervaart, is het belangrijk om de mogelijke oorzaken te begrijpen om zo de meest kansrijke behandeling voor het kind te krijgen. Een van de zaken waar je als ouder aandacht voor zou moeten hebben, is het achterhalen van de manier(en) waarop dergelijke symptomen worden beïnvloed. Organisatorische problemen kunnen namelijk ook invloed hebben op het leerproces.

De juiste hulp voor ADHD of leerstoornissen

Sommige professionals hebben de neiging om symptomen van onoplettendheid en problemen met uitvoerende functies (met name organisatie en tijdplanning) te snel af te schuiven als ware het ADHD. In feite richten veel evaluatieteams op scholen zich op de bevindingen die een ADHD-diagnose ondersteunen. Een huisarts kan daardoor de resultaten gebruiken om medicatie voor te schrijven die bij een andere diagnose niet zou zijn gegeven. Hierdoor kunnen de symptomen mogelijk wel worden bestreden, maar het spreekt voor zich dat dit niet de juiste manier is. Bij het stellen van een goede diagnose moet worden gekeken naar wat uitgesloten kan worden en niet alleen naar welke mogelijke verklaringen eerder zijn gegeven. De symptomen kunnen namelijk ook voortkomen uit leerstoornissen, waarvoor een ander behandelplan nodig is.

De symptomen van het onoplettende ADHD type

Vanzelfsprekend verschillende de symptomen per persoon, maar in algemene zin kan er op de volgende signalen worden gelet:

  • Let vaak niet goed op details, of maakt onzorgvuldige fouten op school of op het werk
  • Heeft vaak moeite om de aandacht vast te houden bij bepaalde taken of (spel)activiteiten
  • Lijkt vaak niet te luisteren als hij of zij rechtstreeks wordt aangesproken
  • Volgt instructies vaak niet op en maakt schoolwerk of klusjes niet af
  • Heeft vaak moeite met het organiseren van taken en activiteiten
  • Vermijdt vaak, heeft een hekel aan, of is terughoudend om deel te nemen aan taken die een aanhoudende mentale inspanning vereisen (huiswerk of papierwerk indienen)
  • Verliest vaak dingen die nodig zijn voor bepaalde taken of activiteiten
  • Vaak gemakkelijk afgeleid door prikkels van buitenaf
  • Vaak vergeetachtig bij dagelijkse bezigheden