De do en dont’s van het opvoeden van een kind met ADHD

opvoeden met ADHD

Het opvoeden van een kind met ADHD is niet hetzelfde als het gewone opvoeden. Het normale van normale regels en een duidelijke structuur kan bijna een onmogelijke opgave worden. Uiteraard is dit geen standaard gegeven en is veel afhankelijk van het type ADHD en de ernst van de symptomen. Het is altijd een kwestie van trial & error: uitproberen en zien wat wel of juist niet werkt. Kinderen worden immers nog steeds niet geboren met een handleiding, dus komt veel neer op het uitproberen, hoe frustrerend de resultaten ook mogen zijn.

Kind met ADHD

Net zoals je als ouder bepaalde verwachtingen hebt van je kind, zo heb je die ook van een kind met ADHD. Het punt dat het een aaneenschakeling van frustratie kan worden om met bepaalde gedragingen om te gaan. Ook al is het vaak duidelijk dat bepaalde situaties het resultaat zijn van ADHD, er zijn manieren om het leven makkelijker te maken.

De eerste stap voor ouders is het stukje acceptatie. Kinderen met ADHD functioneren nu eenmaal anders dan kinderen zonder ADHD. Simpel gezegd: de hersenen zijn net even anders bedraad. Hoewel kinderen met ADHD nog steeds leerbaar zijn, maakt hun aandoening hen vatbaarder voor impulsief gedrag.

Persoonlijke ontwikkeling

Om de persoonlijke ontwikkeling van een kind met ADHD te bevorderen, moet je als ouder je eigen gedrag aanpassen en leren omgaan met het gedrag van je kind. Medicatie kan de eerste stap zijn in de behandeling van ADHD, het is zeker geen succesformule om er opeens een ‘normaal’ kind van te maken. Gedragstechnieken voor het beheersen van de ADHD-symptomen van een kind moeten altijd aanwezig zijn en kunnen aangeleerd worden. Door deze richtlijnen te volgen, kun je specifiek ADHD gedrag herkennen en je kind stimuleren om het beste uit zichzelf te halen.

Principes van gedragstherapie

Er zijn twee basisprincipes om het gedrag te leren beheersen. De eerste is het aanmoedigen en belonen van goed gedrag (positieve bekrachtiging). De tweede is het negeren van slecht gedrag en eventueel te wijzen op de mogelijke gevolgen. Pak je dit goed en consequent aan, dan zal dit negatieve gedrag achterwege blijven. Je kind weet dan wat het gevolg is van slecht gedrag. Kortom, stel duidelijke regels op, vertel wat je verwacht en wat de gevolgen zijn als die regels niet worden nageleefd. Consequent zijn is hierbij het toverwoord. Ga je de regels aan passen op basis van de situatie, dan wordt het niet alleen verwarrend, maar het zorgt ook voor het verdwijnen van het stukje respect wat je probeert op te bouwen.

kind met ADHD

Wees duidelijk: wat mag wel en wat mag juist niet

Het doel van gedragsverandering is om je kind te leren wat de gevolgen zijn van een bepaalde handeling. Kent hij of zij de gevolgen, dan zal de impuls om juist dat te doen wat niet mag, verdwijnen. Dat wil niet zeggen dat het makkelijk is. Het vereist empathie, geduld, genegenheid, energie en kracht van jou als ouder. Bepaal dus eerst wat wel of niet wordt getolereerd. Pas als dat duidelijk is. Kun je resultaten verwachten. Wees hierbij wel helder in en hanteer het met een duidelijk stramien. De ene dag iets verbieden om het de volgende dag weer toe te staan zal averechts werken.

Het leren van de richtlijnen, kan voor een kind met ADHD ronduit lastig zijn. Als je er echter voor zorgt dat de regels geen complex geheel wordt, is er geen reden om te denken dat het je niet zou kunnen lukken. Onthoud wel dat je het positieve gedrag moet belonen. Op die manier koppelt het kind de beloning aan goed gedrag. Nog een tip: zorg ervoor dat de regels in huis ook zichtbaar zijn.

Definieer de regels, maar wees flexibel

Het is belangrijk om goed gedrag consequent te belonen en destructief / negatief gedrag te ontmoedigen. Dat betekent niet dat je de politieman- of vrouw moet zijn. Met andere woorden: wees niet te streng, maar zorg voor een stukje flexibiliteit. Besef dat kinderen met ADHD zich misschien niet zo goed aan kunnen passen aan veranderingen als andere kinderen. Je kind mag namelijk fouten maken om ervan te leren. Gedrag dat niet schadelijk is voor je kind of zijn of haar omgeving, moet je als ouder gewoon kunnen accepteren. Het is namelijk onderdeel van de individuele persoonlijkheid van je kind.

Beheer de agressie

Agressieve uitbarstingen van kinderen met ADHD kunnen een veelvoorkomend probleem zijn. Het organiserten van een “time-out” is een effectieve manier om zowel jezelf als ouder als het overactieve kind te kalmeren. Gedraagt hij of zij zich in het openbaar niet zoals je het hem of haar hebt aangeleerd, dan moet het onmiddellijk op een rustige en beslissende manier worden gecorrigeerd.

Het principe van de ‘Time-out’ moet echter wel aan het kind worden uitgelegd. Zo weet hij of zij dat deze periode juist bedoeld is als moment van zelfreflectie. Probeer licht storende gedragingen te negeren. Destructief, beledigend of opzettelijk storend gedrag dat in strijd is met de regels die je  stelt, moet echter altijd worden bestraft.

Als je kind met ADHD in de pubertijd komt

ADHD en de puberteit

Kinderen opvoeden kan al zwaar zijn, als daar ADHD bij komt, dan wordt het er voor de meeste ouders niet eenvoudiger op. Elk kind heeft zijn of haar eigen gebruiksaanwijzing en dat is zeker van toepassing bij een kind met ADHD. Maat wordt nog uitdagender als je kind met ADHD in de puberteit komt.

ADHD in de puberteit

De puberteit is een periode van grote veranderingen. Die opgewekte en vrolijke zoon of dochter ondergaat net als elk ander kind veranderingen in de hormoonhuishouding. Als ouder krijg je dus het onvermijdelijke over je heen: een kind wat alles wat je niet wilt herkennen combineert: humeurig, eigenwijs, brutaal en onredelijk. Kortom, de puberteit in het kwadraat. Die lieve tiener met ADHD ervaart alles net iets heftiger en aan jou als ouder de taak om dat in goede banen te leiden.

Fysieke veranderingen

De fysieke veranderingen, gecombineerd met alle verschijnselen van de adolescentie maken het er niet makkelijker op. In sommige gevallen heb je zelfs gewoon pech en beginnen de veranderingen al voor je kind echt gaat puberen. Het respect voor jou als ouder verdwijnt en je kind zal zich vaker dan ooit opstellen als iemand die jouw goed bedoelde adviezen helemaal niet nodig heeft.

Aandachtspunten

Het goede nieuws is dat jongens met een aandachtstekortstoornis (ADHD of ADD) niet meer moeite hebben met de puberteit dan andere tieners met ADHD. Hun specifieke problemen en spanningen kunnen echter verschillen. Door te weten wat je kunt verwachten is het een stuk eenvoudiger om er op te anticiperen. De belangrijkste zaken zetten we even op een rij.

Medicijnen weigeren

De hormonen stromen in overvloed door het lijf van je zoon of dochter en  kunnen intense fysieke en psychologische veranderingen veroorzaken. Tieners vinden dit vaak pijnlijk en willen er graag bij horen. Daarom beginnen veel kinderen die op de basisschool samen medicijnen slikten, in hun tienerjaren te protesteren en komen niet zelden in opstand. Het plannen van een medisch onderzoek loopt dus niet zelden uit op een drama.

De oplossing is de positieve benadering, hoe moeilijk dat ook is. Kies bijvoorbeeld voor medicatie met een langdurige werking. Hiermee voorkom je dat jou puberende kind op school medicijnen moet slikken. Een korte proefperiode is prima, zo ontdekt je kind dat die medicatie toch echt nodig is. Overweeg je om tijdelijk de medicatie stop te zetten, overleg dit dan eerst met je arts.

Groepsdruk en acceptatie

Alle kinderen hebben de drang om geaccepteerd te worden door leeftijdsgenoten. Daar is niets mis mee, maar ADHD kan, als het pas op latere leeftijd is ontdekt, leiden tot een achterstand. Beperkte sociale vaardigheden kunnen dan behoorlijk wat impact hebben wat weer tot frustratie kan leiden. In dergelijke gevallen kan ADHD in de puberteit extra vervelend zijn.

Het gevaar voor sommige kinderen is dat ze op zoek gaan naar een groep leeftijdsgenoten die hen accepteert. Sociaal afgewezen jongens met ADHD klampen zich vaak vast aan andere “buitenbeentjes” die vergelijkbare ervaringen hebben. De combinatie van een groep ‘gelijkgestemden’, de behoefte om geaccepteerd te worden en een laag zelfbeeld vergroot in veel gevallen het risico op alcohol- en drugsgebruik. Zoek daarom als ouder tijdig hulp om hier mee om te gaan.

Gebrek aan toezicht

ADHD en de puberteit

Experimenteren met alcohol, drugs en seks is van alle leeftijden en ook kinderen met ADHD in de puberteit  kunnen er flink op los experimenteren. Spoiler alert: dat doen kinderen niet enkel in het weekend. De meest risicovolle periode is juist van maandag tot en met vrijdag. Nog specifieker: tussen 15.00 en 18.00 uur. Kinderen hebben dan vaak geen toezicht, vooral als beide ouders werken, bovendien ben je wellicht blij dat je op dat soort momenten even de tijd voor je zelf hebt.

Uiteraard ben je ook op die tijdstippen de ouder en dus is het belangrijk om proactief te blijven. Als je na school geen toezicht kunt houden op je tieners, zorg er dan voor dat ze betrokken zijn bij andere activiteiten zoals sport. Het grote voordeel is dat je op die manier ervoor zorgt dat er altijd toezicht is.

Comorbide aandoeningen

Mensen (en dus ook kinderen) met ADHD hebben een verhoogd risico op comorbide stoornissen (twee of meer aandoeningen die tegelijkertijd optreden). Stemmings- en angststoornissen komen vaak voor het eerst voor in  de leeftijd van 8 en 12 jaar, en vervolgens opnieuw in de (vroege)  adolescentie. Probeer dit dus tijdig te onderkennen en schaam je er niet voor om hulp in te schakelen.

Let daarnaast ook op tekenen van ODD (oppositioneel opstandige stoornis). Dit wordt gekenmerkt door antisociaal, vijandig en ongewoon opstandig  gedrag. Deze stoornissen plaatsen impulsieve jongens vaak in gevaarlijke en soms zelfs criminele situaties. Tussenkomst is dan absoluut noodzakelijk.

Veranderingen in de medicatie

De meeste jongens die ADHD medicijnen gebruiken, kunnen dit gewoon blijven doen tijdens de puberteit. Zelfs de meest voorkomende veranderingen zoals gewichtstoename hoeven niet te leiden tot aanpassingen in het medicijngebruik. Heeft de medicatie en de voorgeschreven hoeveelheid altijd gewerkt, blijf dit dan vooral doen.

Het goede nieuws is dat ongeveer de helft van de kinderen met ADHD indrukwekkende verbeteringen laat zien na de puberteit. Vaak is er geen noodzaak meer om medicatie te blijven gebruiken. Slechts een klein deel zal ook op latere leeftijd medicatie moeten blijven gebruiken.