In dit artikel beantwoord ik (Coen Olde Bijvank) veel vragen van moeders die zwanger zijn en ons, als platform (ADHDblog), vragen of stress tijdens de zwangerschap de kans op een ADHD-diagnose vergroot. Ik heb hier een uitgebreid artikel over geschreven en het korte antwoord is: Ja, stress tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op ADHD bij kinderen. Wil je weten waarom dat zo is? Lees dan vooral verder.
Uit onderzoek blijkt dat kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap te maken hadden met angst, stress of trauma’s, meer kans hebben op gedragsproblemen zoals ADHD en depressie. Dit komt doordat stress tijdens de zwangerschap van invloed kan zijn op de ontwikkeling van de foetus, vooral via het stresshormoon cortisol. Het effect hiervan is schokkend, maar steeds beter begrepen door wetenschappelijk onderzoek.
Cortisol: Het stresshormoon en de invloed op de foetus
Cortisol is een hormoon dat vrijkomt wanneer we stress ervaren. Bij zwangere vrouwen wordt de hoeveelheid cortisol die in het lichaam circuleert, doorgegeven aan de foetus via de placenta. Dit kan de ontwikkeling van het kind beïnvloeden, zelfs op genetisch niveau. Volgens de Amerikaanse psychiater Rachel Yehuda, gespecialiseerd in de impact van stress op volgende generaties, hebben kinderen van Holocaustoverlevenden vaak een ontregeld cortisol systeem. Dit wijst erop dat ernstige stress bij ouders een blijvend effect kan hebben op de volgende generatie.
Stressonderzoek bij 9/11-moeders
Yehuda ontdekte hetzelfde patroon bij vrouwen die zwanger waren tijdens de aanslagen van 11 september 2001. Bij hun kinderen werd later eveneens een verstoring van het cortisol systeem waargenomen. Dit wijst erop dat deze kinderen, net als hun moeders, biologisch beïnvloed zijn door de extreme stress die tijdens de zwangerschap werd ervaren.
Klik op [Bron] om naar het betreffende onderzoek te gaan. De pagina wordt in een nieuw tabblad geopend
Erfelijkheid of aangeleerd gedrag?
De vraag blijft of de gedragsproblemen die kinderen delen met hun moeders een vorm van aangeleerd gedrag zijn, of dat deze gedragingen genetisch worden overgedragen. Rattenstudies wijzen erop dat langdurige blootstelling aan stresshormonen genetische veranderingen kan veroorzaken, wat deze gedragsproblemen zou kunnen verklaren. Dit wordt ondersteund door onderzoek waarbij ratten die in stressvolle omstandigheden werden gehouden, vergelijkbare gedragsveranderingen vertoonden als hun nakomelingen.
Stress en het cortisolniveau
Het hormoon cortisol is essentieel voor het reguleren van verschillende lichaamsfuncties, maar langdurige stress kan ervoor zorgen dat de cortisolspiegel ontregeld raakt. Bij zwangere vrouwen kan dit leiden tot te hoge of te lage niveaus van cortisol, wat wordt doorgegeven aan de baby. Kinderen die geboren worden uit moeders met een verstoorde cortisolspiegel hebben vaak zelf ook een afwijkende cortisolhuishouding.
Dit kan leiden tot gedragsproblemen zoals ADHD en depressie.
Klik op [Bron] om naar het betreffende onderzoek te gaan. De pagina wordt in een nieuw tabblad geopend.
Onderzoek naar stress en zwangerschap
Hoogleraar psychologie Bea van den Bergh van de Universiteit van Tilburg doet sinds 1986 onderzoek naar de effecten van stress tijdens de zwangerschap. Ze gelooft dat langdurige stress kan leiden tot genetische veranderingen bij het kind, die van invloed zijn op hun gedrag en ontwikkeling.
Haar onderzoek toont aan dat kinderen van angstige moeders vaker gedragsproblemen ontwikkelen, vooral op latere leeftijd.
Effecten op baby’s van angstige moeders
Baby’s van moeders die tijdens de zwangerschap veel angst of stress hebben ervaren, vertonen vaak afwijkend gedrag. Ze bewegen meer tijdens hun slaap, hebben kortere periodes van diepe slaap en hebben moeite met het ontwikkelen van een normaal dag- en nachtritme. Naarmate ze ouder worden, kunnen deze baby’s gedragsproblemen ontwikkelen, waaronder ADHD bij jongens en depressie bij meisjes.
ADHD en depressie: Verschillende reacties op stress
De effecten van stress op het kind verschillen vaak per geslacht. Bij jongens uit dit zich vaker in ADHD, terwijl meisjes een verhoogd risico lopen op depressie. Evolutionair gezien kan dit worden verklaard door de theorie dat het stresshormoon cortisol tijdens de zwangerschap het kind voorbereidt op de wereld buiten de baarmoeder. Cortisol functioneert als een ‘thermostaat’, waarbij de genen van het kind worden geprogrammeerd op basis van de stressniveaus van de moeder.
Een moderne verklaring voor ADHD?
Van den Bergh ziet hierin een evolutionaire ontwikkeling. Volgens haar bereidt de moeder het kind voor op de wereld zoals die vandaag de dag is, een omgeving die steeds meer prikkels biedt. Mensen met ADHD lijken vaak beter uitgerust te zijn om om te gaan met deze moderne, prikkelrijke wereld. Dit zou kunnen verklaren waarom ADHD een steeds vaker voorkomende diagnose is.
Hoewel er nog veel te leren valt over de impact van stress tijdens de zwangerschap, is duidelijk dat cortisol en andere stressfactoren een cruciale rol spelen in de ontwikkeling van de foetus. Het belang van een gezonde en rustige zwangerschap kan daarom niet genoeg worden benadrukt.
Lees ook meer over de belangrijke rol die voeding speelt bij ADHD in ons artikel over de invloed van voeding op ADHD-symptomen. Ontdek hoe bepaalde voedingsmiddelen ADHD-symptomen kunnen verergeren of juist verminderen, en wat de nieuwste inzichten zijn op het gebied van dieet en ADHD-beheer.
