Methylfenidaat is een geneesmiddel met een krachtige stimulerende werking, gericht op de menselijke psyche. Het behoort tot de categorie psychostimulantia en is sinds de jaren zestig geregistreerd als geneesmiddel. Methylfenidaat is verkrijgbaar onder verschillende merknamen, waaronder Concerta van Janssen-Cilag, Equasym van UCB Pharma, Medikinet van EuroCept, en Ritalin of Rilatine van Novartis.
ADHD bij volwassenen
Verschijnselen: Methylfenidaat wordt voornamelijk gebruikt voor de behandeling van ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), ook bekend als aandachtstekort met hyperactiviteit. Mensen met ADHD hebben vaak moeite om hun aandacht langdurig vast te houden, zijn hyperactief en impulsief. Hoewel ADHD meestal bij kinderen voorkomt, kan het ook bij volwassenen voorkomen, zij het minder vaak. Sommige volwassenen ervaren nog steeds symptomen die kenmerkend zijn voor ADHD uit hun kindertijd. Daarnaast kan ADHD voorkomen bij mensen met een stoornis in het autistische spectrum en bij verstandelijk gehandicapten.
Behandeling: Gedragstherapie wordt vaak gekozen als behandeling voor ADHD-gerelateerde klachten. Als gedragstherapie niet voldoende effect heeft, kan medicatie zoals methylfenidaat worden voorgeschreven. Hoewel methylfenidaat vaak wordt gebruikt bij kinderen met ADHD als ondersteuning bij gedragstherapie, is er minder bekend over de effectiviteit ervan bij volwassenen. Het gebruik ervan bij volwassenen gebeurt daarom met voorzichtigheid en na zorgvuldige afweging van de voordelen en risico’s.
Effect: De exacte werking van methylfenidaat bij de behandeling van ADHD bij volwassenen is niet volledig begrepen. De reguliere tabletten beginnen meestal na 1 tot 2 uur te werken en hebben een werkingsduur van 3 tot 6 uur. Tabletten en capsules met verlengde afgifte hebben een langere werkingsduur, variërend van ongeveer 8 tot 12 uur.
Narcolepsie
Verschijnselen: Narcolepsie is een slaap-waakstoornis gekenmerkt door ernstige verstoringen in het slaapritme, vaak gepaard gaand met onbedwingbare slaapaanvallen overdag. Naast slaperigheid kunnen patiënten ook spierverslapping en intense emoties ervaren tijdens slaapaanvallen.
Behandeling: Bij de behandeling van narcolepsie wordt methylfenidaat gebruikt vanwege zijn stimulerende werking, die slaapaanvallen kan helpen voorkomen.
Effect: Methylfenidaat begint doorgaans binnen 1 tot 2 uur na inname te werken en heeft een werkingsduur van 3 tot 6 uur voor reguliere tabletten en 8 tot 12 uur voor tabletten en capsules met verlengde afgifte.
Palliatieve zorg
Palliatieve zorg is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven in de laatste levensfase van patiënten met een ongeneeslijke ziekte. Methylfenidaat kan worden voorgeschreven aan patiënten die hinder ondervinden van bijwerkingen van andere medicatie, zoals morfine, en kan ook worden gebruikt bij depressie in de laatste levensfase. (dit is niet van toepassing bij de diagnose ADHD, maar vonden we wel waard om te vermelden)
Behandeling: Methylfenidaat kan worden voorgeschreven aan patiënten die last hebben van bijwerkingen van andere medicatie of bij depressie in de laatste levensfase. Het kan worden gebruikt naast andere antidepressiva tijdens een initiële behandelingsperiode van vier tot zes weken.
Methylfenidaat behoort tot de groep stimulerende medicijnen en kan sufheid verminderen en de stemming verbeteren. Verbetering van symptomen kan al binnen drie dagen optreden.
